Skip to content

CC – Kennisschuld

december 18, 2014

Christine Largarde’s opmerking resulteerde tot een opstekend vingertje van prof. Sylvester Eijffinger. Ik kan hier niet anders dan om glimlachen. Ik neem aan dat een professor Economie, werkzaam bij een bekostigde universiteit, al lang weet dat het huidige onderwijsstelsel toe is aan een drastische verandering?! Dat juist de bekostiging van opleidingen niet alleen leidt tot hoge schulden van jonge afgestudeerden, maar ook een verschraling van kennis?

Het is al lang geen geheim meer dat er in Nederland veel hoogopgeleide mensen door de crisis werkloos aan de zijlijn staan. Ook al zal de economie wat aantrekken, de toekomst van hbo-afgestudeerden zal voorlopig niet rooskleuriger worden. Al in 2005 was het voor mij geen verrassing meer dat afgestudeerden met een ‘generalistisch’ en ‘vaag’ profiel minder kansen hadden op de arbeidsmarkt.
Je vraagt je af wie hier nu schuldig aan zijn? Het aantal mensen dat een ‘verkeerde’ opleiding volgt waar geen toekomst voor is of het aantal opleidingen dat zorgt dat te veel mensen voor een ‘vak’ worden opgeleid dat niet bestaat?

Wie betaalt wat?
In Nederland kennen wij bekostigd en niet-bekostigd onderwijs. Bij bekostiging betaalt de Rijksoverheid het hoger onderwijs via een lumpsum-financiering. Dat wil zeggen scholen ontvangen jaarlijkse een bedrag voor zowel personeelskosten als materiele kosten. Deze onderwijsinstellingen mogen daarbij zelf bepalen hoeveel geld zij waaraan besteden. Onderwijsinstellingen komen hier alleen maar voor in aanmerking als zij zijn geaccrediteerd. Zij hebben dan pas het recht om erkende diploma’s te verstrekken en studenten kunnen dan gebruik maken van een studiefinanciering.

Door deze lumpsum-regeling brengt iedere student dus een rugzakje met geld naar de gekozen opleiding mee. De student merkt daar niet veel van. De student zelf betaalt collegegeld, gekoppeld aan een studiefinanciering. De Rijksoverheid betaalt het grootste deel van de studiekosten aan de uitverkoren hogeschool of universiteit.

Met deze regels gaf de Rijksoverheid hogescholen en universiteiten alle expansieruimte. Een geaccrediteerde onderwijsinstelling kan met deze geborgde financiering gemakkelijk een nieuwe opleiding bedenken met een gecertificeerd diploma. Omgekeerd marktdenken dus. Hoe populairder de opleiding, des te meer rugzakjes er met geld binnen komen.

Groei, groei, groei.
Deze ingredienten hebben geleid tot een gigantische groei aan gemakkelijke, populaire opleidingen met een hoge uitstroom aan afgestudeerden waarvoor geen banen zijn. Dit in tegenstelling met de verwachtingen van jongeren en hun ouders dat opleidingen juist vraaggericht opleiden vanuit de arbeidsmarkt.
Niets is minder waar.
Met deze kennis is de gigantische toename van het aantal bekostigde hbo-communicatieopleidingen snel verklaard. Zo waren er in 2000 ‘slechts’ vijf bekostigde hbo-communicatieopleidingen in Nederland, tegen 20 bekostigde opleidingen in 2010. En dat bij een ‘vakgebied’ waarin standaarden en goede, beroepsprofielen ontbreken en ook aan de praktijk niet goed kan uitleggen waar ‘het vak voor staat’. In diezelfde praktijk werken tevens vele professionals zonder communicatie-achtergrond en die hun werk minstens zo goed kunnen doen als communicatieafgestudeerden.

Met dergelijke zwakke profielen, enorme hausse een bekostigde communicatieopleidingen en een immense populariteit bij jongeren die gelokt werden voor een ‘carrière in de communicatie’, was voorspelbaar dat door een economische crisis in dit ‘vak’ harde klappen zou vallen.

In 2008 was dit al snel merkbaar. En hoewel iedereen de hoop bleef uitspreken dat het allemaal wel beter zou worden als de economie weer zou aantrekken, zitten nu vele jongeren, naast die vele oudere ervaren communicatiespecialisten en -ZZP’ers, op de bank of hoppen van het ene ad hoc baantje naar de andere.

Betekent dit dat hbo-opleidingen hierdoor totaal overbodig zijn? Ikzelf denk dat met de massale aanpak van de onderwijsinstellingen de stem van de communicatieopleidingen en nodige professionalisering van de jonge ‘vakgebied’ verloren is gegaan. Er leek hier geen ruimte te zijn voor de invulling van de vragen ‘Wat voor type mensen er in het communicatievak nodig zijn?’ en Welke specialismen (en vooral hoeveel mensen) er nodig zijn?’en ‘Hoe kijken organisaties, overheid aan tegen de invulling van communicatie-professionaliteit?’

Neerwaartse communicatiespi(e)r(ent)aal
Ook nu nog vullen opleidingen ‘het vak’ nog met een vermeend carrièreperspectief nog steeds zelf in.
Met de huidige bezuinigingen van de overheid wordt de verantwoordelijkheid van een studiefinanciering meer en meer bij de student neergelegd. Niet alleen sneller studeren is het credo, maar daarna moet de jonge starter snel aan de slag om de aangegane studieschuld af te aflossen.
Een politieke besluit waarbij het malafide bekostigingsstructuur – gecreëerd door de overheid – wederom wordt gespaard. Wel met een boodschap: ‘Kies een studie naar een vak waar toekomst in zit’. Dit betekent bij voorbaat dat er minder wordt gekozen voor een communicatiestudie. En dat is maar goed ook, gezien de huidige malaise en kwaliteiten in dit vakgebied … of wordt het kind hier niet al met het badwater weggegooid?

kwaliteitsverbetering_onderwijsHogescholen en universiteiten behaalden onder andere met communicatieopleidingen succes om jonge mensen ‘binnen te lokken’ voor beroepen die amper bestonden. De arbeidsmarkt heeft zich daar tegen verzet. Dit betekent echter niet dat het ‘communicatievak’ overbodig is geworden. Integendeel, er is behoefte aan communicatie-experts met specifieke vaardigheden op het gebied van financiën, zorg, economie, woningmarkt enz. Expertise die niet ‘snel’ uit een boekje te leren is en pas in de praktijk is aan te leren. Expertise die overheid en bedrijven uit de valkuilen van (social) media en kakafonie van ondeskundige managers kan houden. Als opleidingen hier kwalitatief aan willen meewerken, vereist dit een aanpassing op het huidige keurslijf voor curricula die bekostigde opleidingen voor bacheloropleidingen hanteren. Alleen kunnen en mogen deze bekostigde opleidingen wel kiezen voor een kwalitatief lesaanbod?

Wat mij betreft is een strikte regie op de kwaliteitseisen van een bekostigde communicatieopleiding nodig. Het communicatievak kan de huidige opleidingen daarbij helpen om te voorkomen dat er te veel mensen worden opgeleid ‘in de communicatie’ zonder enig perspectief.

Jenny Le Large 19 december 2014

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: