Skip to content

CC – De Manus-voor-alles sterft uit

november 27, 2014

Dr. Barend van Heusden, hoogleraar Cultuur en Cognitie aan de RUG, stelde een onderzoek in naar het leerproces van kinderen van 4 tot 18 jaar in kaart. Dit gebeurde op verzoek van de Stichting Leerplanontwikkeling om een leerkader te ontwikkelen voor cultuureducatie.
Let op: cultuur wordt hier niet gebruikt in de enge betekenis, die van kunst, maar in de brede duiding van leven en omgeving.

Ik las het totale rapport en kwam tot een bevinding die ook voor ons, in de communicatie, zeer leerzaam is. Het geeft aan hoe je met volwassenen zou moeten communiceren vanuit hun leerproces. Met name de mogelijkheid, dat mijns inziens veel mensen kunnen zijn blijven steken in de derde leerfase tijdens hun jeugd prikkelde mij.
Kern van het onderzoek zijn de relevante cognitieve ontwikkelingen van leerlingen van 4 tot 18 jaar. Het gaat dus feitelijk om alle mensen in hun kindertijd.
Vanuit de cognitiewetenschappen wordt cultuur opgevat als proces van denken en doen, waarbij mensen hun persoonlijke en collectieve geheugen inzetten om betekenis te geven aan een steeds veranderende omgeving.
Het is een ons, communicatoren, op het lijf geschreven opvatting.

manusje-van-alles2-300x226Cultuur zit niet in de dingen, stelt het rapport, maar in de specifieke manier waarop mensen in hun denken en handelen betekenis geven aan de werkelijkheid. Hoe we ons gedragen, kleden, eten, maar ook hoe we communiceren! Kinderen (mensen) doorlopen vier fases van cognitieve basisvaardigheden: waarnemen, verbeelden, conceptualiseren en analyseren.
Waarnemen is de zintuiglijke fases. Ze loopt van het 4e tot en met het 6e jaar. Daarvoor werken die zintuigen ook al natuurlijk, maar die waarnemingen vallen als het ware in een ‘open mind’. Het zich ervan bewust zijn wat er wordt waargenomen is nog niet sterk ontwikkeld. In die 4-6 fase, de sensorische fase, beseft het kind: Wat zie ik? Wat voel ik? Wat ruik ik? Enzovoort. Besef en zelfbewustzijn geven gestalte aan identiteit.

Verbeelden is de motorische fase, lopend van 6 tot 10 jaar. Kinderen gaan fantaseren, (na) spelen, voorspellen, verzinnen en namaken. Het kind beantwoordt zijn cognitieve vragen zoals: “Wat kan ik doen? Hoe doe ik het?”

Conceptualiseren loopt van 10 tot circa 14 jaar. Kinderen gaan duiden, vertellen over, benoemen, classificeren en oordelen. Hun eigen ikkie komt meer naar voren. De cognitievragen zijn nu: “Wat kies IK? Wat is mijn positie?” Het zelfbewustzijn piekt. Het is de overgang naar meer abstracte kennis. Het zal duidelijk zijn dat een sterk individualiserende samenleving die kinderen letterlijk veel eigenwijzer zal maken. Ze betrekken dan alles op zichzelf en ze achten zichzelf het middelpunt van de samenleving, hetgeen uiteraard niet de werkelijkheid representeert. Het roept wel conflicten op.

Analyseren houdt in verklaren, onderzoeken, verbanden leggen, ontleden. Ook het verschil leren tussen goed en kwaad. Het is de laatste fase in het jeugdleren. In deze fase van 14 tot 18 (en later) wordt het kind zich bewust van: “Ik ben het resultaat van omstandigheden.” Deze fase is normaliter dus afgerond als het kind student wordt en naar de Hbo of Universiteit gaat.

Tot zover komt het ons allemaal bekend voor. De fases zijn waarachtig geen nieuwe blikseminslag. Wat echter wel uit het onderzoek als nieuw naar voren is gekomen, is dat de eerste drie fases (waarnemen-verbeelden-conceptualiseren) zijn aangeboren. Zelfs al werkt het kind of zijn leeromgeving er voor geen meter aan, elk kind doorloopt van nature die fases. Dat cognitieve proces is pure biologie. Liefst natuurlijk binnen een goede opvoedingsomgeving. De analysefase evenwel is niet aangeboren! Analyseren moet worden geleerd, aangebracht. Het kind moet dan dus moeite doen, het waait hem of haar niet vanzelf aan.

En hier popt bij mij een gedachte op met vragen: “Wat als analytische cognitie niet goed plaatsvindt?” of “Wat als het kind niet wil leren of het ook niet goed kan door een intelligentiegrens?” Als veel kinderen in deze fase onvoldoende kennis en training krijgen, zijn veel mensen dan als volwassenen eigenlijk niet blijven steken in de conceptualisatiefase? En wat betekent dit voor het communiceren op latere leeftijd?
Zij duiden dan wel dingen en zaken, maar niet op basis van een eigen analyse. Zij benoemen wel dingen en gebeurtenissen, maar leggen geen verbanden of hebben daar moeite mee. Zij hebben wel een oordeel, maar slechts als product van eigen beleving, zij ontleden niet en abstraheren onvoldoende.

Je zou verwachten dat dit analysevermogen in een hogere beroepsopleiding Communicatie wordt aangescherpt. Het analyseren van teksten om achter de precieze betekenis te komen. Het analyseren van feiten en gegevens om zelf goede teksten te schrijven en vooral ook de ontleding van maatschappelijke en organisatorische processen ten einde te kunnen bepalen welke communicatieactiviteiten de meeste kans op succes bieden. Taalkennis is hierbij van eminent belang.
Wie echter met studenten en docenten spreekt, hoort dat vele studenten over een matige taalkennis beschikken en voorts pas later in de opleiding tot een definitieve keuze komen van of zelfs hun voorkeur voor een specialiteit aangeven. Alsof een muziekstudent pas na twee jaar conservatorium de keuze maakt voor viool, piano of zang. Hoe zit het met aanleg van jongsaf aan?

Communiceren is wezenlijk anders dan musiceren, maar schrijf- en spreektalent tonen zich net als muzikaliteit al vroeg. De vraag rijst of communicatiestudenten niet te generalistisch worden opgeleid. Het zou betekenen dat in een vakgebied dat breed is en vage grenzen kent de ware specialistische inzetbaarheid pas in de praktijk naar voren komt. Is dit niet een aanwijzing om de opleidingsinrichting en de beroepspraktijk sterker op elkaar af te stemmen dan nu het geval is.
In de steeds meer op doelmatigheid gerichte organisatiepraktijk verdwijnt de functie van ‘Manus-voor-alles’.

Ben Warner (http://www.warnercommunicatie.com/)  27-11-2014

Advertenties
No comments yet

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: